‘Carmen’ – Georges Bizet

553
PAYLAŞ

Fransız besteci Georges Bizet’in dört perdelik operası ‘Carmen’in Henri Meilhac ve Ludovic Halevy tarafından yazılan librettosu Prosper Merimee’nın aynı isimli romanına dayanır.

Komik opera tarzında yazılmış olan eserde olaylar güney İspanya’da geçer. Eser, ateşli bir çingene kadını olan Carmen’in baştan çıkardığı naif bir kişi ama başarılı bir asker olan Don Jose’nin düşüşünü anlatır.

‘Carmen’, hayatımın en önemli operasıdır. Carmen de hayatımın kadınıdır…

Henüz 10 yaşımdayken izlediğimde çocuk korosunun yer aldığı sahnede “Ben de orada olmalıyım” diyerek karar verdim sanat eğitimi almaya. Bu eserde iki kez yönetmen yardımcılığı ve çevirmenlik yaptım. Birinde, 30’larımda olmama rağmen, fiziksel görüntüm ufak tefek olduğundan olsa gerek bir şapka takarak, çocuk korosunda elebaşı oldum. Böylece hayalim 20 sene sonra gerçekleşmiş oldu.

2012-2013 sezonunda Mersin Devlet Opera ve Balesi’nde gösterilmek üzere genel müdürlükten ‘Carmen’i sahnelemem istendi. Eser, 2013 yılından bu yana da Ankara Devlet Opera ve Balesi’nde oynanıyor.

Sahneye koyarken sıradışı olsun istedim. Örneğin, üçüncü perdeden dördüncüye geçiş sırasında devasa bir yelpazenin arkasına arena hayalini sakladım. Aynı devasalık, pek çok olayın cereyan ettiği 15 metrekarelik masada da görülüyor. Carmen’in hikayesini, bir klip çekimiymiş gibi başlattım ve bu şekilde bitirdim. Carmen, bir edebiyat eseri de olduğundan filme çekiyormuş gibi hissettirmeye çalıştım.

Bir diğer keşfimi de librettodan cımbızla çekerek mizansenledim. Eser, Don Jose’nin Carmen’i öldürmesiyle biter. Ama bizde bu farklı. Don Jose, Carmen’i öldürünce intihar ediyor. Çünkü üçüncü perdedeki fal aryasında Carmen şöyle der: “Ölüm görüyorum bu kartlarda. Önce ben, sonra o ölecek.”

Bu tür verilerden yola çıkarak hazırladım bu sonu. Aynı şekilde müzik ve teksteki alt metni inceledikçe Carmen’i daha da maskülen, korkusuz, feminist, özgürlükçü, mağrur bir karaktere büründürdüm. Bu ipuçları kostümlere de yansıdı.

Örneğin ikinci perdede sahneye oryantalizm hakim. Fesli adamlar, sırtları bellerine kadar açık giyinmiş ama peçe takmış Flamenko dansçıları göreceksiniz. Çünkü eserin geçtiği yer olan Güney İspanya aslında Fas kültürünün etkisindedir.

Bunu yapmamın sebebi, bir eseri sahneye koymadan önce müzik ve tekstteki alt metinleri iyice inceleyip ortaya çıkararak seyirciye dramaturjik kurgu içinde sunmanın benim için en önemlisi olmasıdır.

PAYLAŞ